ADOS-2 testi

ADOS-2 nedir?

ADOS-2, “Otizm Tanı Gözlem Ölçeği, İkinci Baskı” anlamına gelen İngilizce adın kısaltmasıdır. Otizm değerlendirmesinde dünya genelinde yaygın olarak kullanılan, standartlaştırılmış bir gözlem aracıdır. Bu araçla uzman, önceden belirlenmiş oyun ve etkinlikler aracılığıyla çocuğun iletişim kurma, sosyal etkileşime girme, oyun oynama ve hayal gücünü kullanma biçimlerini gözlemler.

ADOS-2'nin değeri, gözlemi standart hâle getirmesidir. Her çocuğa benzer fırsatlar sunulur ve davranışlar belirli ölçütlere göre değerlendirilir. Bu sayede gözlem, uzmanın kişisel izleniminden daha nesnel bir zemine taşınır.

ADOS-2 tek başına tanı koydurur mu?

Hayır. ADOS-2, değerlendirme sürecinin önemli bir parçası olsa da tanı tek başına bu oturumun sonucuna göre konmaz. Otizm tanısı; ayrıntılı gelişim öyküsü, ebeveyn görüşmesi, klinik gözlem, gelişim ve dil değerlendirmeleri ile okul ya da kreş bilgilerinin bir arada değerlendirilmesiyle konur. ADOS-2 bu bütünün içinde, gözlem bölümünü güçlendiren bir araçtır. Değerlendirme sürecinin tamamı hakkında bilgi için otizm sayfamıza bakabilirsiniz.

Kimlere uygulanır?

ADOS-2, yaklaşık on iki aylıktan yetişkinliğe kadar geniş bir yaş aralığında uygulanabilir. Muayenehanemizde en sık şu durumlarda uyguluyoruz:

• Konuşma gecikmesi, göz teması azlığı ya da adına tepki vermeme gibi erken işaretler nedeniyle başvuran küçük çocuklar
• Okul çağında arkadaşlık kurmakta zorlanan, ilgi alanları çok sınırlı ya da yoğun olan çocuklar
• Ergenlikte sosyal ilişkilerdeki farklılıkları nedeniyle otizm spektrum bozukluğu düşünülen gençler
• Daha önce konmuş bir tanının yeniden değerlendirilmesi gereken durumlar
• Sosyal kaygı, dil bozukluğu ya da dikkat eksikliği ile otizmin ayırt edilmesi gerektiğinde

Modül seçimi

ADOS-2, çocuğun yaşına ve konuşma düzeyine göre seçilen beş modülden oluşur:

1. Küçük çocuk modülü: Henüz tutarlı biçimde ifade kullanmayan, otuz aylıktan küçük çocuklar için
2. Modül 1: Konuşmayan ya da tek sözcüklerle konuşan çocuklar için
3. Modül 2: Kısa cümlelerle konuşan ancak akıcı konuşmayan çocuklar için
4. Modül 3: Akıcı konuşan çocuklar ve genç ergenler için
5. Modül 4: Akıcı konuşan büyük ergenler ve yetişkinler için

Hangi modülün kullanılacağına, ilk görüşmede çocuğun dil düzeyini değerlendirdikten sonra karar veriyoruz. Doğru modülün seçilmesi, çocuğun becerilerini en iyi biçimde gösterebilmesi için önemlidir.

Randevuya hazırlık

ADOS-2 oturumunun çocuğun en iyi durumda olduğu bir zamana denk gelmesi önemlidir. Bu nedenle randevu saatini çocuğunuzun uyku ve yemek düzenine göre seçmenizi öneriyoruz. Hasta, çok yorgun ya da aç bir çocuğun davranışları olağan hâlini yansıtmayabilir. Çocuğunuza, oyuncaklarla oynayacağı ve yeni biriyle tanışacağı bir ziyarete gideceğinizi söylemeniz yeterlidir. Gözlük ya da işitme cihazı kullanıyorsa yanınızda getirmeyi unutmayın.

Oturumda neler olur?

Küçük çocuklarla yapılan oturumlar tamamen oyun biçiminde geçer. Uzman çocukla balon, baloncuk, oyuncak araba, bebek, kitap ve yapboz gibi materyallerle oynar; doğum günü partisi gibi küçük canlandırmalar yapar. Bu etkinlikler sırasında çocuğun ilgisini paylaşma girişimleri, işaret etme, göz teması, taklit, isteklerini nasıl ifade ettiği ve hayalî oyunları gözlemlenir. Ebeveynler küçük çocukların oturumlarında odada bulunur ve bazı etkinliklere katılabilir.

Akıcı konuşan çocuk ve ergenlerle yapılan oturumlarda ise oyun etkinliklerinin yanı sıra sohbet bölümleri de yer alır. Bir resimli kitabı anlatma, bir resim hakkında konuşma, arkadaşlık, okul, duygular ve gelecek planları üzerine konuşma bu bölümlerin örnekleridir. Uzman, sohbetin karşılıklı yürütülüp yürütülmediğini, duyguların nasıl anlatıldığını ve sosyal ilişkilerin nasıl anlaşıldığını gözlemler.

Oturum genellikle bir saat civarında sürer; ancak süre çocuğun yaşına, modüle ve çocuğun dikkatine göre değişir. Gerekli durumlarda kısa molalar verilir.

Puanlama

Oturumun ardından uzman, gözlemlediği davranışları standart ölçütlere göre puanlar. Puanlar sosyal iletişim ve etkileşim ile tekrarlayıcı davranışlar başlıkları altında toplanır. Sonuç, otizm spektrumuyla ilişkili belirtilerin hangi düzeyde gözlendiğini gösteren bir sınıflama ve karşılaştırma puanı biçiminde ifade edilir. Bu puanlar, değerlendirmenin diğer bileşenleriyle birlikte yorumlanır.

Sonuç görüşmesi

ADOS-2 sonuçlarını, değerlendirmenin diğer bölümleri tamamlandıktan sonra yaptığımız sonuç görüşmesinde aileyle paylaşıyoruz. Bu görüşmede yalnızca puanları değil, oturumda gözlediğimiz güçlü yanları ve desteğe ihtiyaç duyulan alanları da somut örneklerle anlatıyoruz. Örneğin çocuğun oyuna katılmaya istekli olduğunu ama oyunu başkalarıyla paylaşmakta zorlandığını ya da sohbete katılabildiğini ama konuyu karşısındakinin ilgisine göre ayarlamakta zorlandığını aktarıyoruz. Bu gözlemler, sonrasında oluşturulacak eğitim ve destek planına doğrudan yön verir.

Sonrasında

Otizm tanısı konduğunda erken eğitim, ebeveyn danışmanlığı ve gerekli diğer destekler planlanır. Tanı konmadığında ise gözlenen güçlüklerin hangi nedenlerle açıklanabileceğini ve nasıl destekleneceğini konuşuyoruz. Her iki durumda da ilerleyen dönemde ADOS-2'nin yeniden uygulanması, gelişimin somut olarak izlenmesini sağlayabilir.

Değerlendirme bütününde ADOS-2'nin yeri

ADOS-2 oturumu, değerlendirme sürecinin ortasında yer alır. Öncesinde ebeveynlerle ayrıntılı bir gelişim görüşmesi yaparak gebelikten bu yana çocuğun gelişimini, ilk sözcüklerini, oyunlarını ve sosyal ilişkilerini öğreniyoruz. Bu görüşme, ADOS-2'de hangi davranışlara özellikle dikkat edeceğimizi belirler. Oturumdan sonra ise gerekli durumlarda dil, bilişsel gelişim ve uyumsal beceriler değerlendiriliyor; işitme testi ve tıbbi incelemeler planlanıyor. Kreş ya da okuldan alınan bilgiler, çocuğun yaşıtları arasındaki davranışlarını gösterdiği için bu bütünün önemli bir parçasıdır.

Kız çocuklarında ve yüksek dil becerisi olan çocuklarda

Bazı çocuklarda otizm belirtileri daha belirsiz biçimde görülür. Özellikle kız çocukları ve dil becerileri güçlü çocuklar, sosyal ortamlarda başkalarını taklit ederek ya da önceden öğrendikleri kalıpları kullanarak farklılıklarını gizleyebilir. Bu çocuklar kısa bir oturumda oldukça uyumlu görünebilir; ancak evde ve okulda yoğun bir yorgunluk ve zorlanma yaşayabilir. Bu nedenle ADOS-2 puanlarını, ebeveynlerin ve öğretmenlerin uzun süreli gözlemleriyle birlikte dikkatle yorumluyoruz. Gerekirse değerlendirmeyi ek görüşmelerle derinleştiriyoruz.